Firmanci na celowniku! Ministerstwo Finansów chce rozszerzyć zakres odpowiedzialności osób trzecich.
Odpowiedzialność podatkowa członków zarządu, a także osób trzecich reguluje art. 116 Ordynacji podatkowej. Na kanwie tego przepisu zostały wydane dwa wyroku Trybunały Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia:
- 27 lutego 2025 r. (sygn. C-277/24 Adjak);
- 30 kwietnia 2025 r. (sygn. C-278/24 Genzyński);
Nie zakwestionowały one zgodności tej regulacji z prawem unijnym, ale skłoniły polskiego ustawodawcę do ich rewizji.
W szczególności, iż jak wskazano w uzasadnieniu do zmian tych regulacji, co wynika m.in. z wystąpienia Najwyższej Izby Kontroli z dnia 15 grudnia 2025 r. „Zarządzanie zaległościami podatkowymi przez Krajową Administrację Skarbową” (znak: KBF.410.5.2.2025) odnotowuje się rażąco niską skuteczność przepisów o odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. W wystąpieniu tym szczególną uwagę zwrócono na odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe spółek kapitałowych, wskazując na problem występowania tzw. słupów, czyli osób, które jedynie fikcyjnie pełnią funkcje członków zarządu.
Ustawodawca dla celów rozwiązania zidentyfikowanych problemów proponuje w przedstawionym projekcie zmian Ordynacji podatkowej następujące zmiany.
Aktualnie z uwagi na literalne brzmienie art. 33b pkt 2 Ordynacji podatkowej, w trakcie toczącego się postępowania w zakresie odpowiedzialności podatkowej spółek, osoby trzecie mogą bez skrępowania rozporządzać swoim majątkiem, co może prowadzić do faktycznego ubezskutecznienia ewentualnej decyzji orzekającej o ich odpowiedzialności. Proponowane zmiany mają umożliwić zabezpieczenie danego zobowiązania już od momentu, w którym organ podatkowy zacznie zmierzać do konkretyzacji zobowiązania osoby trzeciej z tytułu zaległości podatkowych spółki lub innej osoby prawnej.
Dodatkowo, co istotne, proponuje się także nową regulację o charakterze uszczelniającym – rozszerzenie zakresu podmiotowego odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki kapitałowej lub spółki kapitałowej w organizacji także na osoby faktycznie zarządzające spółką. Literalną emanacją tego jest art. 116 § 8 pkt 1 lit. 3 Ordynacji podatkowej po projektowanych zmianach.
Jak podkreślono przy tym w uzasadnieniu do projektowanych zmian, odpowiedzialność podatkowa osoby faktycznie zarządzającej spółką ma charakter regulacji antyabuzywnej, czyli ma przeciwdziałać obchodzeniu przepisów prawa podatkowego poprzez nieznajdujące gospodarczego uzasadnienia działania podatników ukierunkowane przede wszystkim na korzyści sprzeczne z celem ustaw podatkowych – w tym przypadku poprzez ukrywanie osób faktycznie zarządzających spółką w jej strukturze organizacyjnej tak, aby osoby te nie znalazły się w zakresie zastosowania art. 116 Ordynacji – problem tzw. słupów.
Warto przy tym zwrócić uwagę, iż istotne znaczenie dla ww. odpowiedzialności osób trzecich będzie miał tzw. „obiektywny wzorzec należytej staranności”, który został przez nią dochowany bądź też nie. Innymi słowy, zastosowane zostanie domniemanie, że skoro w danej spółce dopuszczono do powstania zaległości podatkowej, to osoby kierujące sprawami tej spółki nie dochowały należytej staranności w wykonywaniu swoich obowiązków.
Co istotne, przewidziano także alternatywną możliwość uwolnienia się przez osobę trzecią od odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki. Jeżeli osoba taka wykaże, że podjęła działania, które doprowadziły do zmniejszenia wysokości tej zaległości w przeważającej części, również nie będzie ponosić odpowiedzialności za taką zaległość podatkową.
Podsumowując, przedstawiona nowelizacja Ordynacji podatkowej w znaczny sposób zwiększa zakres odpowiedzialności podatkowej osób trzecich oraz powinna pozwolić skuteczniej i sprawniej egzekwować zobowiązania podatkowe od osób faktycznie zarządzających sprawami spółek m.in. poprzez szybsza możliwość zabezpieczenia ich majątków.
