Dług z tytułu pożyczki (kwota główna i odsetki) wobec zagranicznego udziałowca spoza UE konwertowany jest na kapitał spółki. Taka sytuacja jednego z naszych klientów stała się podstawą dla naszej dzisiejszej publikacji.
Rozważmy szczegóły podatkowe dla obu stron.
CIT
Perspektywa udziałowca
a) wkład niepieniężny
Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 7 Ustawy CIT przychodem jest wartość wkładu, w przypadku wniesienia do spółki wkładu niepieniężnego. Organy podatkowe stoją na stanowisku, że w sytuacji takiej jak analizowana (tj. potrącenie wzajemnych wierzytelności, bez przepływu pieniężnego) następuje wkład niepieniężny, będący de facto konwersją wierzytelności na kapitał. Sądy administracyjne reprezentują tu niejednolite stanowisko. Część z nich akceptuje taki pogląd. Jednakże zdarzają się orzeczenia przeciwne, np. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2020 r. (sygn. akt II FSK 2083/19), w którym sąd wskazał, że znaczenie mają tu zapisy rejestru handlowego, które oceniają czy wkład jest pieniężny czy niepieniężny.
W każdym razie, jeśli uznać, że faktycznie konwersja zadłużenia na akcje (udziały) w spółce kapitałowej jest dokonywana z wykorzystaniem wkładu niepieniężnego w postaci wierzytelności, to wówczas po stronie obejmującego udziały powstaje przychód w wysokości co do zasady równej wartości wkładu.
Te przychody, według art. 7b ust. 1 pkt 2 Ustawy CIT, są uznawane za przychody z zysków kapitałowych.
W praktyce jednak, obowiązek podatkowy nie powstanie, bowiem z mocy UPO ewentualny dochód w tym zakresie byłby rozliczony w kraju rezydencji udziałowca.
Tym samym, udziałowiec osiągnie przychód, ale z uwagi na zastosowanie UPO ewentualne rozliczenie będzie miało miejsce w kraju jego rezydencji
b) odsetki
Inaczej będzie wyglądała sytuacja z odsetkami naliczonymi, które w momencie ich konwersji stają się odsetkami wymagalnymi, a co za tym idzie, w momencie ich skapitalizowania spowodują powstanie przychodu po stronie udziałowca.
Przychód z odsetek, zgodnie z właściwą UPO będzie w praktyce podlegał opodatkowaniu w Polsce z zastosowaniem obniżonej stawki podatku u źródła.
Tym samym, udziałowiec osiągnie przychód z odsetek, który będzie podlegał opodatkowaniu podatkowi u źródła w preferencyjnej stawce w momencie, kiedy płatnik (Spółka) będzie posiadał certyfikat rezydencji udziałowca.
Perspektywa Spółki
a) przychody
Z kolei zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 4 Ustawy CIT do przychodów nie zalicza się przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego, funduszu udziałowego albo funduszu założycielskiego, albo funduszu statutowego w banku państwowym, albo funduszu organizacyjnego ubezpieczyciela.
Tym samym, z przytoczonego przepisu wynika, że wartości otrzymane na podwyższenie kapitału zakładowego, pomimo stanowienia przysporzenia majątkowego, uznane zostały przez ustawodawcę za wpływy niestanowiące przychodu podatkowego. Oznacza to, że są one dla otrzymującego wkład neutralne podatkowo. Wniesienie wkładu nie pieniężnego na kapitał zakładowy i podwyższenia kapitału zakładowego nie spowoduje po stronie otrzymującej wkład powstania przychodu podlegającego opodatkowaniu CIT.
Co jednak ważne, powyższe twierdzenia są uzależnione od tego, czy wartość zobowiązania z tytułu wierzytelności jest równa wartości udziałów (wydawanych w zamian za wkład w postaci tego zobowiązania), czy też ją przewyższa.
Niemniej, jak rozumiemy, te wartości są równe, tym samym sama konwersja jest neutralna podatkowo dla Spółki.
Powyższe potwierdza przykładowo Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 4 listopada 2025 r. (sygn. 0114-KDIP2-2.4010.425.2025.3.AP).
b) koszty
Uważamy, że kwota odsetek naliczonych a niezapłaconych nie będzie stanowić dla Spółki kosztu podatkowego.
Pogląd taki wyraził w szczególności Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 kwietnia 2025 r. (sygn. akt II FSK 1045/22):
„Należy podkreślić, że jakkolwiek umowne potrącenie wzajemnych wierzytelności jest równoznaczne z zapłatą, to skutki podatkowe są odmienne w porównaniu z zapłatą poprzez wpłatę pieniędzy. Skoro zatem pokrycie wkładu pieniężnego do spółki kapitałowej poprzez potrącenie wierzytelności spółki z wzajemną wierzytelnością wspólnika prowadzi do umorzenia wzajemnych należności i zobowiązań, to nie można uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do faktycznej zapłaty odsetek.
Zasadnie więc Sąd pierwszej instancji wskazał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zastosowanie znajdzie art. 16 ust. 1 pkt 11 u.p.d.o.p., zgodnie z którym „nie uważa się za koszty uzyskania przychodów naliczonych, lecz niezapłaconych albo umorzonych odsetek od zobowiązań, w tym również od pożyczek (kredytów)”.”
PCC
Zgodnie z Ustawą PCC, opodatkowaniu PCC podlegają tylko i wyłącznie te czynności, które zostały wprost wymienione jako podlegające opodatkowaniu tym podatkiem.
W tym kontekście trzeba zauważyć, że art. 1 ust. 1 Ustawy PCC stanowi, że podatkowi podlegają m.in. umowy spółki.
Z kolei, przepis art. 1 ust. 3 Ustawy PCC stanowi, że w przypadku umowy spółki kapitałowej za zmianę umowy uważa się podwyższenie kapitału zakładowego z wkładów lub ze środków spółki oraz dopłaty.
Tak więc sytuacja, w której mamy do czynienia z podwyższeniem kapitału zakładowego, który jest rozumiany jako „zmiana umowy spółki”.
Obowiązek podatkowy w zakresie PCC powstaje z chwilą podjęcia uchwały o podwyższeniu kapitału spółki mającej osobowość prawną i ciąży on na spółce. Mając na uwadze powyższe konwersja wierzytelności z tytułu pożyczki na kapitał zakładowy stanowić będzie czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych jako zmiana umowy spółki.
Stanowisko takie potwierdził Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 10 września 2020 r. (sygn. 0111-KDIB2-2.4014.131.2020.3.PB).
Stawka PCC dla tej czynności wynosi 0,5%.
Co jednak ważne, przepis art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. a) Ustawy PCC stanowi, że podstawą opodatkowania przy zawarciu umowy spółki jest wartość kapitału zakładowego.
Wartość ewentualnego agio nie wpływa na podstawę opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych przy zawarciu umowy spółki kapitałowej. Wartość kapitału zapasowego nie stanowi bowiem podstawy opodatkowania tym podatkiem. Podatek od czynności cywilnoprawnych będzie zatem liczony wyłącznie od wartości kapitału zakładowego.
Opodatkowaniu PCC nie będzie podlegała również sama umowa subrogacji co potwierdza przykładowo interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 14 lipca 2025 r. (sygn. 0111-KDIB2-3.4014.228.2025.2.MD).
VAT
Zgodnie z art. 2 pkt 6 Ustawy VAT, towar to rzecz oraz ich części, a także wszelkie postacie energii. Tym samym czynności konwersji wierzytelności na udziały w Spółce nie należy rozpatrywać w kontekście dostawy towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 Ustawy VAT w zw. z art. 5 ust. 1.
Nie ma tutaj do czynienia również ze świadczeniem usługi, gdyż nie dochodzi tu bowiem do świadczenia na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, co wynika z art. 8 Ustawy VAT.
W związku z powyższym, czynność polegająca na konwersje wierzytelności pożyczkowej na wkład niepieniężny, w wyniku której nastąpi wygaśnięcie danej wierzytelności, nie stanowi czynności opodatkowanej podatkiem od towarów i usług w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 Ustawy VAT.
Powyższe znajduje potwierdzenie przykładowo w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 23 sierpnia 2024 r. (sygn. 0111-KDIB3-1.4012.387.2024.1.ICZ).
MDR
W myśl art. 86a § 1 pkt 10 Ordynacji podatkowej przez schemat podatkowy rozumie się uzgodnienie, które:
- spełnia kryterium głównej korzyści oraz posiada ogólną cechę rozpoznawczą,
- posiada szczególną cechę rozpoznawczą lub
- posiada inną szczególną cechę rozpoznawczą.
Ad. a
Z perspektywy punktu A przede wszystkim należy wskazać, iż organy za spełnienie przesłanki korzyści podatkowej mogą uznawać przekazanie części konwertowanej wierzytelności na kapitał zapasowy. Taki postępowania powoduje zmniejszenie podatku PCC do zapłaty.
Jednocześnie, wedle naszego rozumienia nie zostanie spełnione kryterium głównej korzyści z perspektywy tego, iż dana korzyść podatkowa nie była główną lub jedną z głównych korzyści.
Niemniej, dla tego typu czynności organ podatkowe wydały interpretację ogólną nr DTS5.8092.3.2025 Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 29 lipca 2025 r. w sprawiekwalifikacji czynności polegającej na podwyższeniu kapitału zakładowego spółki kapitałowej na gruncie przepisów o schematach podatkowych w ramach ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych gdzie wskazano, iż objęcie udziałów (akcji) powyżej ich wartości nominalnej, co do zasady nie będzie stanowiło schematu podatkowego podlegającego raportowaniu z uwagi na brak spełnienia kryterium głównej korzyści. Należy bowiem stwierdzić, że co do zasady celem wnoszenia wkładów jest dokapitalizowanie spółki, a nie obniżenie opodatkowania PCC.
Ad. b i c
Z reguły taka transakcja nie wpływa na część odroczonego podatku dochodowego lub aktywa bądź rezerwy w kwocie przekraczającej 5 mln zł.
Jednocześnie, wystąpi tutaj przychód nierezydenta, ale trzeba ocenić przekroczenie kwoty 25.000.000,00 zł.
