Darowizny w ramach najbliższej rodziny są rzeczą powszechną. Ustawodawca sprzyja takim rozliczeniom, przyznając zwolnienie podatkowe. Dotyczy ona w szczególności darowizn na rzecz pasierba czy pasierbicy.
Czy jednak warunkiem koniecznym dla zwolnienia z podatku jest uprzednie przysposobienie takiej osoby przez darczyńcę?
Ustawa o podatku od spadków i darowizn nie definiuje pojęcia pasierb. Zgodnie z art. 618 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi (w tym dziećmi) drugiego małżonka. Pasierbem jest zatem dziecko małżonka darczyńcy, niebędąca ich wspólnym dzieckiem – status ten powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa i nie jest uzależniony od formalnego przysposobienia pasierba przez ojczyma lub macochę. Ustawodawca nie uzależnia tego statusu od adopcji ani innych formalnych działań.
Zgodnie z art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn (Ustawa) pasierbica mieści się w I grupie podatkowej oraz w węższym kręgu podmiotowym z art. 4a ust. 1 ustawy, który przewiduje pełnezwolnienie z podatku, bez ograniczenia kwotowego:
„Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli (…)”.
Takie stanowisko potwierdzają interpretacje organów podatkowych:
Interpretacja Indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 18 marca 2026 r., sygn. 0111-KDIB2-3.4015.34.2026.2.LM: „Relacje pomiędzy jednym z małżonków a krewnymi drugiego z małżonków reguluje ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r. poz. 236): Stosownie do art. 618 ww. ustawy: Z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Trwa ono mimo ustania małżeństwa. Linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa. Z powyższego wynika, że w przeciwieństwie do pokrewieństwa, opartego na wspólnym pochodzeniu, podstawę powinowactwa stanowi zawarcie małżeństwa. Jego skutkiem staje się powstanie relacji powinowactwa między małżonkiem a krewnymi współmałżonka (np. relacja pasierb/pasierbica – ojczym/macocha).
W związku z opisanymi okolicznościami oraz powołanymi powyżej przepisami należy stwierdzić, że opisane we wniosku nabycie tytułem darowizny dokonanej na Pani rzecz z uwagi na fakt, że darowizna zostanie zawarta pomiędzy osobami wymienionymi w zamkniętym katalogu określonym w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn (tj. pomiędzy Panią a Pani matką i ojczymem) korzysta ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 4a powołanej ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przy czym, by zwolnienie miało miejsce, muszą być spełnione pozostałe przesłanki wskazane w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn”.
Interpretacja Indywidulana Dyrektora Informacji Skarbowej z dnia 10 marca 2026 r., sygn. 0111-KDIB2-3.4015.458.2025.2.AD: „Relacje pomiędzy jednym z małżonków a krewnymi drugiego z małżonków reguluje ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r. poz. 236): Stosownie do art. 618 ww. ustawy: Z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Trwa ono mimo ustania małżeństwa. Linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa. Natomiast w myśl art. 121 § 1 ww. ustawy: Przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi.
Z powyższego wynika, że w przeciwieństwie do pokrewieństwa, opartego na wspólnym pochodzeniu, podstawę powinowactwa stanowi zawarcie małżeństwa. Jego skutkiem staje się powstanie relacji powinowactwa między małżonkiem a krewnymi współmałżonka (np. relacja pasierb/pasierbica – ojczym/macocha). W przypadku przysposobienia powstaje natomiast zupełnie inny stosunek między małżonkiem a dzieckiem współmałżonka. Na gruncie ustawy o podatku od spadków i darowizn ustawodawca wprost wskazał, że przysposabiającego – w rozumieniu ustawy – uważa się za rodzica.
Przenosząc powołane powyżej przepisy na grunt analizowanej sprawy należy zgodzić się z Panią, że spodziewana darowizna lokalu mieszkalnego będzie podlegała zwolnieniu z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ww. ustawy o podatku od spadków i darowizn. Spełnione będą bowiem – jak wynika z wniosku – warunki do zwolnienia. Otrzyma Pani darowiznę od ojczyma – męża matki, czyli jako pasierbica, a więc osoba wprost wymieniona w art. 4a ust. 1 ustawy podatku od spadków i darowizn. Nie ma znaczenia, że nie została Pani przysposobiona przez ojczyma”.
Podsumowując, darowizna na rzecz pasierba może korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku, pod warunkiem spełnienia przesłanek formalnych opisanych poniżej.
Zgodnie z art. 4a ust. 1 Ustawy, warunkiem zwolnienia jest:
- zgłoszenie nabycia darowizny właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego (chyba, że darowizna następuje w formie aktu notarialnego);
- w przypadku darowizny środków pieniężnych, których wartość (łącznie z darowiznami od tego samego darczyńcy w bieżącym roku i w poprzedzających 5 latach) przekracza kwotę 36 120 zł – udokumentowanie ich otrzymania dowodem przekazania na rachunek płatniczy pasierbicy, jej rachunek w banku lub SKOK, albo przekazem pocztowym.
