Od 30 grudnia 2026 r. zaczną być stosowane zasadnicze obowiązki wynikające z rozporządzenia (UE) 2023/1115 w sprawie produktów niepowodujących wylesiania (EUDR).
Zgodnie z rozporządzeniem tzw. odnośne produkty mogą być wprowadzane do obrotu, udostępniane na rynku UE oraz wywożone z Unii wyłącznie wtedy, gdy spełniają łącznie trzy warunki:
- są wolne od wylesiania, tj. surowiec pochodzi z gruntów, które nie zostały wylesione po 31 grudnia 2020 r.;
- zostały wytworzone zgodnie z prawem kraju produkcji (m.in. w zakresie praw do gruntów, ochrony środowiska, praw pracowniczych, podatków i ceł);
- są objęte oświadczeniem o należytej staranności (DDS) złożonym w unijnym systemie informacyjnym (przy pewnych możliwych uproszczeniach).
Regulacja obejmuje siedem surowców: bydło, kakao, kawę, palmę olejową, kauczuk, soję i drewno, a także wytworzone z nich produkty wymienione w załączniku I (np. wołowinę, czekoladę, meble, papier, opony). O tym, czy dany towar podlega EUDR, przesądza jego kod CN zestawiony z załącznikiem I, a nie samo wykorzystanie surowca. Przepisy dotyczą w zarówno towarów importowanych, jak i wytworzonych w UE.
Obowiązki zależne od roli w łańcuchu dostaw
Po nowelizacji dokonanej rozporządzeniem (UE) 2025/2650 obowiązki zależą od roli przedsiębiorcy:
- podmiot, który jako pierwszy wprowadza produkt do obrotu w UE lub go wywozi, zbiera informacje o produkcie (w tym dane geolokalizacyjne działek, na których wytworzono surowiec), ocenia i w razie potrzeby ogranicza ryzyko, a następnie składa DDS (due diligence statement – oświadczenie o należytej staranności (art. 4 ust. 2 EUDR));
- podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw i podmiot handlowy, którzy przetwarzają lub sprzedają produkty już wprowadzone do obrotu, nie składają DDS, ale przez 5 lat przechowują dane o dostawcach i odbiorcach (numer DDS pozyskuje tylko pierwszy z nich); podmioty niebędące MŚP rejestrują się w systemie;
- mikro- i mały podmiot pierwotny z kraju niskiego ryzyka składa jednorazową, uproszczoną deklarację obejmującą szacowaną roczną ilość produktów.
Polska, podobnie jak pozostałe państwa UE, została zaklasyfikowana jako kraj niskiego ryzyka (rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2025/1093). Pozwala to stosować uproszczoną należytą staranność (bez oceny i ograniczania ryzyka), ale tylko dla surowców z krajów niskiego ryzyka, przy czym znaczenie ma kraj pochodzenia surowca, a nie siedziba sprzedawcy.
Kluczowe terminy
- 30 grudnia 2026 r. – duże i średnie przedsiębiorstwa;
- 30 grudnia 2026 r. – mikro- i małe w zakresie produktów z drewna objętych dotychczas EUTR;
- 30 czerwca 2027 r. – pozostałe mikro- i małe przedsiębiorstwa (ustanowione jako takie do 31 grudnia 2024 r.) oraz osoby fizyczne;
- 30 grudnia 2027 r. – produkty nowo dodane do załącznika I.
Nowy katalog produktów
Rozporządzenie delegowane (UE) 2026/2102, obowiązujące od 18 września 2026 r., przebudowało załącznik I. Z zakresu EUDR wyłączono m.in. skóry bydlęce, opony bieżnikowane, pasy przenośnikowe, soję do siewu oraz siedzenia samochodowe i lotnicze. Od 30 grudnia 2027 r. regulacją zostaną natomiast objęte m.in. kawa rozpuszczalna, mrożone ozory wołowe, mydła oraz szereg pochodnych oleju palmowego (np. alkohole i kwasy tłuszczowe). Przy części nowych pozycji („ex”) decyduje sposób wytworzenia, np. z użyciem palmy olejowej, więc zmiana dotyka także branży chemicznej i kosmetycznej.
Nadzór i sankcje w Polsce
Organy kontroli i kary określi ustawa krajowa. Jej projekt (UC101, ostatnia wersja z 26 sierpnia 2026 r.) wciąż nie został przyjęty przez rząd. Projekt przewiduje, że:
- kontrolę sprawować będą Inspekcja Weterynaryjna (bydło), IJHARS (kakao, kawa, palma olejowa, soja) oraz Inspekcja Ochrony Środowiska (drewno, kauczuk), a Szef KAS ma przekazywać im kwartalne zestawienia importerów i eksporterów;
- kary sięgną 4% rocznego obrotu w UE za naruszenia systemowe, 1% za proceduralne oraz 4–6% obrotu w ramach odpowiedzialności podmiotów zbiorowych;
- organ będzie mógł zająć towar, a organ celny odmówić dopuszczenia go do obrotu lub wywozu; przy recydywie możliwy będzie czasowy zakaz obrotu;
- nie będzie można uzyskać interpretacji indywidualnej w sprawach EUDR.
Rekomendujemy finalną weryfikację w zakresie gotowości Państwa organizacji do potencjalnego wypełniania tych obowiązków.
