Zakończenie umowy leasingu operacyjnego to moment, w którym przedsiębiorca co do zasady musi zdecydować o dalszych losach użytkowanego pojazdu – czy wykupić go na firmę, czy do majątku prywatnego, a docelowo być może również przekazać bliskim. Każdy z tych wyborów rodzi inne skutki podatkowe, zarówno w PIT, jak i w VAT.
Wykup i wycofanie z działalności
Jeżeli wykup nastąpił bezpośrednio do majątku prywatnego, samochód nigdy nie trafia do ewidencji środków trwałych. Zastosowanie znajduje wówczas art. 10 ust. 2 pkt 4 ustawy o PIT, zgodnie z którym przepisów o zwolnieniu z art. 10 ust. 1 pkt 8 nie stosuje się do odpłatnego zbycia: „składników, o których mowa w art. 14 ust. 2 pkt 19, nawet jeżeli przed zbyciem zostały wycofane z działalności gospodarczej, a między pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym składniki te zostały wycofane z działalności gospodarczej, i dniem ich odpłatnego zbycia, nie upłynęło 6 lat”.
Przepis ten, w zw. z art. 14 ust. 2 pkt 19 i art. 23b ust. 1 Ustawy PIT, oznacza, że samochód wykupiony prywatnie z leasingu operacyjnego może zostać sprzedany bez PIT dopiero po upływie 6 lat od miesiąca wykupu. Ten sam rygor – ale liczony od miesiąca wycofania, nie od wykupu – przewiduje art. 10 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 14 ust. 2 pkt 1 Ustawy PIT, gdy samochód był wcześniej środkiem trwałym w JDG, a dopiero później trafił do majątku prywatnego. Termin ten nie ma zastosowania, jeśli samochód jest sprzedawany wprost z majątku firmowego, bez uprzedniego wycofania, taka sprzedaż stanowi wówczas zwykły przychód z działalności, opodatkowany na zasadach ogólnych zgodnie z art. 14 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 2 pkt 1 Ustawy PIT, niezależnie od czasu posiadania pojazdu.
Odrębnie przedstawia się kwestia podatku od towarów i ułsug. Jeśli przy nabyciu odliczono choćby część podatku, samo wycofanie pojazdu do majątku prywatnego stanowi odrębną czynność opodatkowaną VAT na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT, zgodnie z którym za odpłatną dostawę towarów uznaje się również nieodpłatne przekazanie towarów przedsiębiorstwa na cele osobiste podatnika. Podstawę opodatkowania stanowi wówczas wartość rynkowa pojazdu z dnia przekazania, zgodnie z art. 29a ust. 2 Ustawy VAT, a obowiązek podatkowy powstaje już w momencie wycofania – niezależnie od tego, czy i kiedy pojazd zostanie potem sprzedany lub podarowany.
Darowizna samochodu
6-letnie ograniczenie dotyczy wyłącznie odpłatnego zbycia. Darowizna ma jednak z definicji charakter nieodpłatny, zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego i nie mieści się w hipotezie art. 10 ust. 2 pkt 3 ani pkt 4 Ustawy PIT – a więc nie generuje przychodu po stronie darczyńcy. Potwierdza to ugruntowana linia interpretacyjna Dyrektora KIS, w tym interpretacja indywidualna z 21 lipca 2023 r. (sygn. 0114-KDIP3-2.4011.340.2023.5.MR): „W związku z aktem darowizny darczyńca nie otrzymuje żadnych wartości pieniężnych, ani innego przysporzenia majątkowego. Tym samym przekazanie samochodu w drodze darowizny nie będzie wywoływało skutków podatkowych u darczyńcy (…) czynność ta będzie obojętna podatkowo”.
Analogiczne stanowisko organ zajął w interpretacjach indywidualnych z 24 kwietnia 2025 r. (sygn. 0112-KDIL2-2.4011.204.2025.4.IM) oraz z 23 lutego 2026 r. (sygn. 0115-KDIT3.4011.994.2025.5.DP).
Aby darowizna korzystała ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn, powinna zostać dokonana na rzecz osoby wymienionej w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn – tzw. grupy zerowej, obejmującej małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Powyżej kwoty wolnej, wynoszącej obecnie 36 120 zł, darowiznę należy zgłosić na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, natomiast poniżej tego progu zgłoszenie nie jest konieczne.
Na gruncie VAT nieodpłatne przekazanie towaru jest zrównane z odpłatną dostawą towarów zgodnie z art. 7 ust. 2 Ustawy VAT, a więc podlega opodatkowaniu wyłącznie wtedy, gdy podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT przy nabyciu. Jeśli wykup nastąpił bez odliczenia VAT albo podatek ten rozliczono już wcześniej, przy odrębnym, formalnym wycofaniu pojazdu do majątku prywatnego, darowizna pozostaje neutralna. Jeżeli natomiast darowizna następuje wprost ze składników majątku firmowego, bez uprzedniego wycofania, to ona sama staje się czynnością opodatkowaną VAT.
Sprzedaż przez obdarowanego
Dla obdarowanego zastosowanie znajduje wyłącznie ogólna zasada z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d Ustawy o PIT, zgodnie z którą przychód powstaje, gdy odpłatne zbycie rzeczy ruchomej następuje: „przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie”.
Dniem nabycia jest tu dzień darowizny. Ponieważ 6-letni rygor z art. 10 ust. 2 pkt 3 i 4 Ustawy PIT dotyczy wyłącznie osoby, która sama wycofała składnik z działalności gospodarczej, a obdarowany takiego wycofania nie dokonywał, jego sprzedaż podlega wyłącznie zasadzie ogólnej – po upływie 6 miesięcy od końca miesiąca darowizny pozostaje wolna od PIT.
Podsumowując
Decydująca jest kolejność i sposób przeprowadzenia poszczególnych czynności. Sprzedaż wprost z majątku firmowego jest opodatkowana zawsze, sprzedaż po wcześniejszym wykupie prywatnym lub po wycofaniu do majątku prywatnego jest wolna od PIT dopiero po upływie 6 lat, liczonych odpowiednio od wykupu albo od wycofania, zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 3 i pkt 4 w zw. z art. 14 ust. 2 pkt 1 i pkt 19 Ustawy PIT.
Samo wycofanie pojazdu, przy którego nabyciu odliczono VAT, rodzi przy tym obowiązek zapłaty VAT należnego niezależnie od dalszych losów pojazdu. Darowizna na rzecz osoby z tzw. grupy zerowej pozostaje poza tym rygorem, ponieważ dotyczy on wyłącznie odpłatnego zbycia – przy zachowaniu warunków formalnych i przy braku odliczonego VAT może pozostać neutralna zarówno w PIT, jak i w podatku od spadków i darowizn. Obdarowany może natomiast sprzedać pojazd bez PIT już po upływie 6 miesięcy od końca miesiąca darowizny, na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d Ustawy PIT.
