Kary umowne i odszkodowania bywają często elementem sporu z organami podatkowymi. Wielokrotnie kwestionowana jest zasadność ujmowania ich w kosztach uzyskania przychodów. Przykładem tego rodzaju odszkodowania jest odszkodowanie wypłacane przez firmy transportowe/przewoźników z tytułu utraty ładunku spowodowanej kradzieżą. Czy takie odszkodowanie może zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów?
Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 22 Ustawy CIT oraz 23 ust. 1 pkt 19 Ustawy PIT ustawodawca uniemożliwia zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych na zapłatę kar umownych i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad lub zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług.
Innymi słowy, ustawodawca wyłącza z kosztów uzyskania przychodu kary umowne i odszkodowania, które związane są z wadliwością świadczenia bądź opóźnieniem w usunięciu wad.
Niemniej, co jednak ważne, jak podkreślił NSA w wyroku z 21 sierpnia 2019 r. (sygn. akt II FSK 3067/17), wyłączenie dotyczy tylko tych kar i odszkodowań, które są wprost wymienione w przepisie. Pozostałe kary umowne mogą stanowić koszt uzyskania przychodu pod warunkiem spełnienia ogólnych przesłanek ustawowych.
Tym samym, jak podkreśla NSA w wyroku z dnia 4 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II FSK 1770/10) „kary umowne i odszkodowania wypłacane z tytułów innych niż określone w art. 16 ust. 1 pkt 22 u.p.d.o.p. – co do zasady, jeżeli tylko miałyby związek z przychodem lub miałyby na celu zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów, będą stanowić koszt uzyskania przychodów„.
Odszkodowaniem, które często wzbudza kontrowersje jest odszkodowanie wypłacane kontrahentom przez przewoźników, firmy transportowe, z tytułu utraty ładunku w wyniku kradzieży. Temat ten bywa różnie interpretowany przez organy podatkowe, niemniej naszym zdaniem, zasadniczo, takie odszkodowanie może zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, gdyż nie wpisuje się wprost w wyłączenie ustawowe.
Powyższe znajduje potwierdzenie m.in. w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 28 maja 2019 r. (sygn. IPPB3/423-1071/14-3/S/19/MS), gdzie wprost odniesiono się do sytuacji utraty ładunku z powodu kradzieży i wypłaconego odszkodowania. Organ umożliwił zaliczenie takiego wydatku w koszty uzyskania przychodów. Podobnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2025 r. (sygn. II FSK 1478/22), gdzie określono, że „hipoteza art. 16 ust. 1 pkt 22 u.p.d.o.p obejmuje tylko odszkodowania za wadliwe wykonanie zobowiązania, natomiast nie obejmuje strat wynikających z niewykonania zobowiązania, np. z powodu niezawinionej utraty przesyłki, w tym spowodowanych kradzieżami.”
Na marginesie należy podkreślić, że istotne jest, aby podatnik miał argumenty wskazujące, iż utrata towaru w wyniku kradzieży nie była spowodowana jego winą. Przykładowo, w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 5 października 2017 r. (sygn. 0114-KDIP3-1.4011.233.2017.2.AM) określono, iż: „Skoro ubezpieczyciel nie wypłacił odszkodowania uznając, iż Spółka nie zachowała reguł należytej staranności, Organ nie może przyjąć, iż omawiany wydatek był racjonalny i spełniał przesłanki, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy.”
Podsumowując, w ocenie autora:
- odszkodowanie z tytułu utraty towaru spowodowanego niezawinioną kradzieżą będzie mogło zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów;
- ewentualny brak możliwości jego zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów mógłby nastąpić, gdyby ustalono, iż przedmiotowa kradzież nastąpiła w wyniku niedochowania należytej staranności w trakcie wykonywania usługi transportu.
